भारतभरात दारू बंदी असलेल्या राज्यांमध्ये अवैध दारूची तस्करी हा नेहमीच एक मोठा प्रश्न राहिला आहे. यातल्या यात गोव्यात तयार होणारी दारू थेट महाराष्ट्राची सीमा ओलांडून पूर्णपणे बंदी असलेल्या गुजरात पर्यंत कशी पोहोचवली जाते, याचे एक अत्यंत धक्कादायक जाळे नुकतेच रायगडमधील महाड येथे उघडकीस आले आहे. राज्य उत्पादन शुल्क खात्याने महाडमध्ये केलेल्या धडक कारवाईत तब्बल १ कोटी ५९ लाखांपेक्षा अधिक किमतीचा अवैध दारूसाठा जप्त करण्यात आला आहे.
या संपूर्ण कारवाईवरून आंतरराज्यीय दारू तस्करांची सिस्टीम आणि त्यांची कार्यपद्धती (Modus Operandi) किती नियोजनबद्ध असते, याचा पर्दाफाश झाला आहे.
तस्करीत कोट्यवधींचा नफा: मूळ कारण काय?
गोव्यात उत्पादित होणाऱ्या दारूवर अवघा २० टक्के कर (Tax) आकारला जातो. याच्या उलट, गुजरातमध्ये दारूबंदी असल्यामुळे तिथे हीच दारू तब्बल अडीच पट (२५०%) नफ्याने काळ्या बाजारात विकली जाते. या अवाढव्य नफ्यापोटी अनेक आंतरराज्यीय टोळ्या स्वतःच्या जीवावर उदार होऊन हा अवैध धंदा चालवत असल्याचे समोर आले आहे.
तस्करांची चक्रावून टाकणारी ‘मोडस ऑपरेंडी’ (Modus Operandi)
महाडमध्ये पकडलेल्या ट्रकमधून आणि तपासादरम्यान तस्करांचे अनेक हैराण करणारे प्रकार समोर आले:
१. कागदपत्रांची हेराफेरी (Fake Billing): ट्रकच्या आत प्रत्यक्षात गोवा बनावटीच्या दारूचे शेकडो बॉक्स भरलेले असतात, परंतु चालकाकडे असणाऱ्या बनावट पावत्यांवर मात्र ‘कॉपर कॉईल’ किंवा इतर कायदेशीर वस्तूंची वाहतूक करत असल्याचा उल्लेख केला जातो.
२. क्लोनिंग आणि बोगस नंबर प्लेट्स: गाड्यांवर थेट दुसऱ्याच राज्यातील वाहनांच्या बनावट नंबर प्लेट्स बसवून राजरोस प्रवास केला जातो.
३. इंजिन आणि चेसिस नंबर गायब: महाडमध्ये पकडलेल्या ट्रकमध्ये एक अत्यंत अजब प्रकार समोर आला, तो म्हणजे या गाडीच्या कोणत्याही मुख्य भागावर इंजिन नंबर आणि चेसिस नंबरच नव्हता! जेव्हा या गाडीच्या नंबरवरून राजस्थानमधील (जोधपूर) मूळ मालकाशी संपर्क साधला, तेव्हा त्याने “ही गाडी माझी नाहीच, माझ्या गाडीचा याच्याशी काहीही संबंध नाही,” असा खुलासा केला. म्हणजेच रस्त्यावर धावणारी ही गाडी एक प्रकारे ‘भूतिया गाडी’ (Ghost Vehicle) बनवून फिरवली जात होती.
मुंबई-गोवा महामार्ग तस्करांसाठी सोपा मार्ग का ठरतो?
तस्करांसाठी कोल्हापूर-पुणे द्रुतगती मार्ग (Pune-Mumbai Expressway) अतिशय धोक्याचा मानला जातो, कारण तिथे ठीक ठिकाणी टोलनाके, आरटीओ (RTO), स्थानिक पोलीस आणि हायवे पोलिसांचा कडक बंदोबस्त असतो.
याउलट, मुंबई-गोवा राष्ट्रीय महामार्ग तस्करांसाठी सर्वात सोपा मार्ग ठरत आहे. सिंधुदुर्ग ते रायगड या संपूर्ण टप्प्यात केवळ दोनच अधिकृत टोलनाके आहेत आणि महामार्गावर बहुतांश ठिकाणी सीसीटीव्ही (CCTV) कॅमेऱ्यांची पुरेशी यंत्रणा नाही. याच सुरक्षेच्या त्रुटींचा फायदा घेऊन तस्कर हजारो किलोमीटरचा प्रवास सहज पार करतात.
तपास यंत्रणांसमोर मोठा प्रश्न
गोव्यातून निघालेला हा ट्रक सिंधुदुर्ग आणि रत्नागिरी हे दोन मोठे जिल्हे पार करून थेट रायगड जिल्ह्यात कसा पोहोचला? सीमा शुल्क विभाग, आरटीओ, महामार्ग पोलीस आणि स्थानिक राज्य उत्पादन शुल्क विभागाच्या डोळ्यात अंजन घालून हा सराईत गुन्हेगार चालक वारंवार कसा सुटतो, असा प्रश्न यानिमित्ताने उपस्थित होत आहे.
महाडचे दुय्यम निरीक्षक एस. पी. पिसाळ आणि त्यांच्या पथकाने अत्यंत शिताफीने या टोळीचा पर्दाफाश करत आरोपीला अटक केली आणि न्यायालयाच्या परवानगीने कसून चौकशी सुरू केली आहे [03:37]. परंतु, महामार्गावरील या मोठ्या सिंडिकेटवर कायमचा वचक बसवण्यासाठी आणि सीमावर्ती तपासणी आणखी कठोर करण्यासाठी प्रशासनाला अजून ठोस पावले उचलण्याची गरज आहे.
गोव्याहून गुजरातकडे जाणारी ही दारू तस्करी केवळ एका राज्यापुरती मर्यादित नसून, यात अनेक राज्यांचे जाळे जोडलेले आहे. महसूल बुडवणाऱ्या आणि नियम धाब्यावर बसवणाऱ्या या तस्करांच्या मुसक्या आवळण्यासाठी यंत्रणा किती सज्ज आहेत, हे आगामी तपासातूनच समोर येईल.
